سوله های چندمنظوره ستاد بحران
كلان شهر تهران با جمعيت بيش از 7 ميليون نفر و وسعت بيش از 700 كيلومتر مربع در بر دارنده مراكز اصلي اقتصادي، سياسي و حكومتي كشور میباشد. اين در حالي است كه اين شهر در منطقهاي با خطر بسيار زياد زمينلرزه قرار داشته و شواهد تاريخي نشان ميدهد كه شهرها و آباديهايي كه در گذشته در محل فعلي شهر تهران قرارداشتهاند به دفعات در اثر وقوع زلزلههاي شديد ويران شدهاند.
مطابق برآوردهاي انجام شده در سال 1379، وقوع زلزلهاي شديد در تهران بين 40 تا 50 درصد ساختمانها را دچار خسارات شديد ميكند و حدود 300 تا 400 هزار نفر كشته و مجروح و بيش از 3 ميليون نفر بيخانمان به جاي ميگذارد. همچنين شبكه گستردهاي از تأسيسات و شريانهاي شهري نظير جادهها و خيابانها، خطوط راهآهن و مترو، پلها و تونلها، خطوط و تاسيسات آب، گاز، برق، نفت و بنزين و مخابرات در شهر وجود دارند كه صدمات زلزله بر آنها علاوه بر ايجاد خسارات جاني و مالي ، بازگشت شهر به وضعيت عادي را بسيار طولاني ميسازد.
اين در حالي است كه تراكم زياد جمعيت و بافت نامطلوب شهري در بسياري از مناطق تهران كار امدادرساني و كمك به بازماندگان حادثه را بسيار دشوار خواهد ساخت. در اين شرايط برنامهريزی برای پيشگيری و کاهش مخاطرات حاصل از زمينلرزه و يا به عبارت سادهتر مديريت ريسك بسيار ضروری و تنها راه چاره به نظر می رسد.
به دنبال وقوع زلزله بم در جلسه اضطراري ستاد مديريت بحران شهر تهران در تاريخ 15/10/82 ساخت 120 پايگاه پشتيبانی مديريت بحران توسط سازمان پيشگيري و مديريت بحران پيشنهاد و تصويب گرديد و در تاريخ 6/12/82 دستور احداث پايگاهها (سوله ها) به تمامي مناطق 22 گانه شهرداري تهران ابلاغ گرديد.
دقت نظر در طراحي اين پايگاها از جنبههاي عملكردي، معماري و سازهاي، مجموعه پايگاهها را در بين پروژههاي عمراني شهرداري تهران متمايز ميسازد. لزوم توجه همزمان به جنبههاي كارائي، تطابق با بافت شهري، نزديكي به بخشهاي مسكوني، دسترسي، زمينشناسي مهندسي، مخاطرات زمين، ايمني و .. نيازمند بررسيهاي همهجانبه و متعددي بوده است. بررسي، انتخاب و تأمين زمين مناسب با توجه به تنگناهاي موجود در شهر تهران و لزوم در نظر گرفتن پارامترهاي متعدد، موضوعي بسيار حساس و دشوار بود. مطابق برنامهريزي به عمل آمده انتخاب زمين پايگاهها (سوله ها) به گونهای انجام شده است كه حتيالمقدور در هر يک از نواحی شهرداری تهران، يک پايگاه احداث شود. همچنين، در هر منطقه شهرداری يک پايگاه به کاربری "ويژه مديريت بحران" اختصاص داده شده و مابقی پايگاهها، چند منظوره با كاركرد محوري مديريت بحران، آموزش و ورزش در نظر گرفته شدهاند.
آنچه كه بيش از ساخت اين مجموعهها مورد اهميت است، برنامهريزي صحيح، عملي و همه جانبهنگر پيرامون نحوه بهرهبرداري و مديريت اين پايگاه ها است. به همين منظور و با توجه به اهميت موضوع، سازمان پيشگيري و مديريت بحران اقدام به برنامهريزي پيرامون موضوع و همچنين برگزاري يك كارگاه مهندسي ارزش با شركت تمامي ذيمدخلان موضوع نمود تا در حد امكان تمامي اركان و اجزاي مسئله مورد نقد و بررسي قرار گرفته و دستورالعمل مديريتي همه جانبهنگري براي پايگاهها تهيه گردد.
همچنين ضرورت دارد همكاريهاي جدي، مؤثر و چندجانبه فيمابين مديريت سازمان پيشگيري و مديريت بحران،سازمان ورزش (شرکت فرهنگی ورزشی شهر) و حوزه فرهنگي و اجتماعي درخصوص آمادگي كامل پايگاههاي چندمنظوره پشتيباني بحران در راستاي مقابله با بحران با محوريت شهرداران مناطق انجام گيرد.
ويژگيهاي ساختماني و تأسيسات :
علیرغم تفاوتهاي قابل انتظار در ابعاد زمين، موقعيت و دسترسي، ساختمان پايگاهها (سوله ها) داراي نقشه واحد ميباشد. سازه اين پايگاهها از دو قسمت تشكيل شده است :
الف- سازه اصلي كه به صورت قاب فلزي سبك در نظرگرفته شده؛
ب- سازه داخلي كه ساختماني دو طبقه با اسكلت فلزي مهاربندي شده و سقف مركب مي باشد.
دقت به كار گرفته شده در انتخاب زمين مناسب با لحاظ معيارهاي 7 گانه مديريت بحران (نزديك بودن به كاربري مسكوني، وجود فضاي باز در اطراف و دوري از ساختمانهاي بلند مرتبه، نزديكي به محلهاي اسكان موقت، وجود شبكه دسترسي مناسب، دور بودن از ساختمانها و تأسيسات خطرساز و ...) و همچنين معيارهاي مخاطرات زمين (عدم احداث در مجاورت گسل و برروي خاكهاي سست، حريم قنات، مجاورت شيبها و زمينهاي ناپايدار و...) و نيز ضرايب اطمينان منظور شده در طراحي سازه پايگاهها باعث شده كه مجموعه پايگاههاي احداث شده داراي ايمني مناسبي در برابر حوادث گوناگون از جمله زلزله باشند.
همچنين پيشبيني مخزن آب اضطراري (21 مترمكعب)، ژنراتور برق اضطراري (120KVA) و محل فرود بالگرد در اين پايگاهها نيز باعث ميگردد كه در صورت قطع شريانهاي حياتي پس از حادثه، كارائي آنها حفظ شود.
بمنظور تسریع در ساخت این سوله ها مقرر گردیده از نقشه سوله های اجرا شده در شهرستان اردبیل استفاده و برای فضاهای داخلی این سوله ها طرح جدیدی توسط سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران تهیه و به مرحله اجرا در آید.
سازمان مهندسی و عمران شهر تهران براساس نقشه سوله های احداثی در شهرستان اردبیل با برگذاری مناقصه نسبت به انعقاد قرارداد ساخت و نصب 100 دستگاه سوله های چند منظوره ( سازه فلزی) با شرکتهای نیلکان ، صنایع فلزی سازه های سنگین تهران و موسسه ویژه شهید رجایی اقدام نموده است.
هدف از ايجاد :
هدف راهبردي از ايجاد اين پايگاهها (سوله ها) مهيا كردن بستر عملياتي و تاكتيكي مناسب براي تحقق اقدامات پيشگيري، آمادگي و مقابله در بحرانهاي مختلف به ويژه بحرانهاي طبيعي بزرگ نظير زلزله و به عبارت ديگر تاكتيك پذير نمودن سيستم مديريت بحران شهر تهران ميباشد. جهت فعال، پويا و زنده نگاه داشتن اين سوله ها در دراز مدت و شناسايي موثر آنها توسط مردم در شرايط عادي، كاربريهاي آموزشي و ورزشي (مختص بانوان) نيز براي اين مجموعهها در نظر گرفته شده است كه به اين ترتيب هدف عمده ديگر كه همانا فرهنگسازي و ترويج شادابي و نشاط در جامعه ميباشد نيز تحقق يابد.
از جمله موارد استفاده ديگر اين پايگاهها، توسعه شبكه شتابنگاري سيستم ارزيابي حادثه مركز كنترل و هدايت عمليات مقابله سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران ميباشد.
اجزای تشکیل دهنده :
هر پايگاه (سوله) با زيربنائي حدود 1250 مترمربع از سه قسمت اداري ويژه مديريت بحران، آموزشي - ورزشي و فضاهاي پيراموني به شرح زير تشكيل شده است :
الف- قسمت اداري كه عمدتاً مربوط به فعاليتهاي مديريت بحران ميباشد و داراي فضاهايي مشتمل بر بخشهاي مديريت، آتشنشاني، امداد و نجات، اورژانس، همراه با انبارهاي مربوطه، سالن سخنراني و محل نصب و نگهداري دستگاههاي شتاب نگار ميباشد.
ب- قسمت ورزشي كه شامل زمين ورزشي سرپوشيده، سرويسهاي بهداشتي، دوش، رخت كن، سالن بدنسازي و ورزشهاي هوازي و اطاق مديريت ورزش ميباشد.
ج- فضاهاي پيراموني شامل محوطه، نگهباني، پد هليكوپتر، فضاي نگهداري سگهاي زندهياب و ... مي باشد.
کارکردها :
الف – در شرايط عادي كاركردهاي محتمل زير براي پايگاهها (سوله ها) در نظر گرفته شده است :
1- ارائه آموزشهاي مربوط به امور مرتبط با مديريت بحران
2- ايجاد بستر مناسب جهت فرهنگسازي مديريت بحران در بين عامه مردم
3- تهيه و نگهداري آمار و اطلاعات جمعيتي ناحيه و ساير اطلاعات مربوط به بحران (بانك اطلاعات ناحيه)
4- تبليغ پيامهاي آموزشي مربوط به بحران
5- نصب تصاوير هشداردهنده و آموزش حوادث طبيعي
6- استقرار دفاتر شوراياري و فعاليتهاي مشاركت مردمي
7- دپوي اقلام دارويي و تجهيزات پزشكي
8- ذخيرهسازي كالاهاي امدادي و تجهيزات ويژه جستجو و نجات
9- پايگاه بهداشتي – درماني
10- پايگاه اورژانس
11- پايگاه نجات و امداد
12- پايگاه آتش نشاني
13- ورزش بانوان
14- نصب تجهيزات شتابنگاري ويژه سيستم ارزيابي خسارت
ب - در هنگام وقوع بحران و شرايط بعد از آن، كاركردهاي زير براي پايگاهها (سوله ها) پيشبيني شده است :
1- استقرار ستاد مديريت بحران نواحي
2- وعده گاه حضور نيروهاي امدادي داخلي و خارجي
3- محل استقرار تيمهاي استانهاي معين
4- تجهيز وسايل نجات تيمهاي نجات و امداد
5- ارائه خدمات درماني و بهداشتي
6- توزيع مواد غذايي و امدادي
7- پايگاه مراقبت و سنجش
8- محل نگهداري آمار و اطلاعات جمعيتي و خسارات ناحيه (بانك اطلاعاتي)
9- پايگاه اطلاع رساني
10- محل شناسايي افراد گمشده
11- شناسائي و مديريت اموات
12- رسيدگي به وضعيت بانوان در معرض خطر و ساير گروههاي آسيب پذير
13- محل انتقال امن شهروندان به محلهاي اسكان موقت
14- اسكان موقت خانوادهها به ويژه در بحرانهاي كوچك
15- استراحتگاه امدادگران
16- ذخيره سازي اجناس اهدائي مردم در شرايط بحران
17- محل نگهداري سگهاي زنده ياب
انواع پايگاه ها :
پايگاههاي پشتيباني مديريت بحران شهر تهران با دو كاربري اصلي ايجاد شدهاند:
الف – پايگاههاي ويژه
منظور از پايگاه ويژه، پايگاهي است كه صرفاً با كاركردهاي اختصاصي مديريت بحران احداث شده و مورد بهرهبرداري قرار ميگيرد. در هر يك از مناطق شهرداري تهران يك پايگاه ويژه در نظر گرفته شده و همچنين 5 پايگاه ويژه با هدف استقرار استانهاي معين و در مجموع 29 پايگاه ويژه در سطح شهر تهران احداث ميشود كه فهرست آنها در پيوست شماره 1 سند حاضر آورده شده است.
ب- پايگاههاي چند منظوره
منظور از پايگاه چند منظوره پايگاهي است كه دو كاركرد مديريت بحران – درزمان بحران – و ورزش بانوان در زمان عادي براي آنها در نظر گرفته شده است و به گونهاي برنامهريزي شده كه حتيالمقدور در هر يك از نواحي شهر تهران، يك پايگاه چند منظوره احداث شود.
پايگاههاي پشتيباني مديريت بحران شهر تهران با دو كاربري اصلي ايجاد شدهاند: منظور از پايگاه ويژه، پايگاهي است كه صرفاً با كاركردهاي اختصاصي مديريت بحران احداث شده و مورد بهرهبرداري قرار ميگيرد. در هر يك از مناطق شهرداري تهران يك پايگاه ويژه در نظر گرفته شده و همچنين 5 پايگاه ويژه با هدف استقرار استانهاي معين و در مجموع 29 پايگاه ويژه در سطح شهر تهران احداث ميشود كه فهرست آنها در پيوست شماره 1 سند حاضر آورده شده است. منظور از پايگاه چند منظوره پايگاهي است كه دو كاركرد مديريت بحران – درزمان بحران – و ورزش بانوان در زمان عادي براي آنها در نظر گرفته شده است و به گونهاي برنامهريزي شده كه حتيالمقدور در هر يك از نواحي شهر تهران، يك پايگاه چند منظوره احداث شود.
